رهاورد گردشگری برای شهر

 

شنبه‌شهر: با چرخش فرهنگی شهرها، امروزه امر گردشگریِ شهری به کنش‌ فضایی ـ مکانی‌ مهم و پیچیده‌ای‌ در شهرها بدل شده است. امری که با تبعاتی مختلف برای شهرها همراه بوده و روابط توسعه‌ای متنوعی را سامان می‌بخشد. شهرها در جهان معاصر با بهره از فرصت گردشگری شهری از مناسبات پولی، فضایی و فرهنگی این امر جهانی بهره و کیفیت زندگی خود و ساکنانشان را تقویت می‌نمایند. صبافاضل دانش آموخته‌ حوزه شهرسازی و گردشگری و دبیر بخش گردشگری ‌شهری گروه مطالعاتی شنبه‌شهر از این پس در مجموعه تولیدات نوشتاری، خواهد کوشید ابعاد مختلف این مفهوم پر تشتت را بررسی و فرصت‌های گردشگری شهرهای ایرانی با تمرکز بر شهر تهران را مورد تامل قرار دهد.

 

شهرها به یکی از اصلی­‌ترین مقاصد گردشگران در جهان امروز بدل شده‌­اند. بازدید از آثار فرهنگی، خرید و تجارت، تفریح، درمان، زیارت و مأموریت­‌های کاری از جمله دلایل سفر به شهرها هستند. الگوی سفر در طول قرن‌­ها تغییر یافته و به واسطه پیشرفت حمل و نقل از سفرهای طولانی ­مدت گذشته به سفرهای بین­‌ المللی ظرف تنها چند روز رسیده‌ایم. ردپای توسعه گردشگری انبوه را می‌­توان از میانه قرن نوزدهم میلادی و به سبب توسعه صنعت و سفر با قطار و کشتی‌های بخار پیدا کرد. در انتهای قرن ۱۹ بود که جهانگردی با توسعه خط آهن و پیشرفت صنعت کشتیرانی مطرح و با عمومی شدن مفهوم اوقات فراغت در قرن بیستم، گردشگری جایگاه ویژه­ای یافت. پس از جنگ­ جهانی دوم، گردشگری به مفهوم "صادرات نامرئی" برای کشورها واجد ارزش مطرح شد و با ارتقای سفرهای هوایی عملاً مفهوم "گردشگری انبوه" شکل گرفت. در سال­های اخیر نیز متنوع شدن گونه‌­های اقامتی، امکان خرید اینترنتی بسته­‌های تور مسافرتی و همچنین برنامه‌ ریزی­‌های گسترده گردشگری از طرف دولت­‌ها برای جذب گردشگر در شکوفایی صنعت گردشگری مؤثر بوده است. از آنجا که بسیاری از شهرهای ایران از منابع فرهنگی و طبیعی ارزشمندی برخوردار بوده و پتانسیل بالایی برای جذب گردشگران داخلی و خارجی دارد، نیاز به مدیریت مقاصد گردشگری برای این شهرها احساس می‌­شود. در همین راستا در نوشتار حاضر به شاخص‌­ترین اثرات تقویت گردشگری در شهرهای کشور پرداخته می‌­شود.

 

1. عیان گشتن ارزش­‌های فرهنگی شهر

شناخته شدن ویژگی­‌های خاص فرهنگی شهرها برای ساکنان و گردشگران از جمله اصلی‌­ترین پیامدهای ارتقای گردشگری شهری است. ابنیه تاریخی، موزه­‌ها، عبادتگاه‌ها، محله‌های قدیمی، باغ­ها، پارک­ها، بازار و مراکز خرید از جمله مواردی‌اند که گردشگران را برای سفر به شهری ترغیب می‌­کند. اما تنها این جاذبه­‌های ملموس نیست که برای شهرها جذابیت ایجاد می­‌کند؛ آثار فرهنگی ناملموسی نیز در شهرها وجود دارد که ممکن است به اندازه آثار ملموس و یا حتی بیشتر از آن جذاب باشند. آثار فرهنگی ناملموس که از آن به عنوان فرهنگ عامه نیز یاد می‌شود، شامل آیین­‌ها و مراسم، میراث روایی، هنرهای سنتی، سنت­‌های غذایی، باورها و رفتارهای عامه، میراث زبانی و آیین­‌های کار می‌گردد که هرکدام ارزش و کارکرد خاص خود را در صنعت گردشگری دارا است. بنابراین با شناخت بیشتر آثار فرهنگی، شهروندان از ارزش­های مادی و معنوی شهر و میهن‌شان بیشتر آگاه می‌شوند و از طریق همین شناخت، حسِ هویت مکانی ایشان نسبت به سرزمین‌شان تقویت خواهد­ شد. به علاوه گردشگران خارجی با دیدن و درک آثار فرهنگی و طبیعی شهرها، تجربه پربار و نابی از سفر به ایران به دست می‌­آورند و می­‌توانند سفیر فرهنگی کشورمان در دیگر مناطق دنیا باشند.

 

2. جذب اعتبارات مالی برای شهر

از جنبه مدیریت شهری، گردشگری موضوعی بسیار رقابت‌­پذیر میان شهرها در سطح جهانی است. ارتقای صنعت گردشگری در شهرها به واسطه جذب سرمایه­‌های عظیمِ بخش خصوصی و دولتی در تأمین اعتبارات مالی شهر، سودبخش است. همچنین گردشگران به واسطه بازدید از شهرها، اقامت در شهر، رفت و آمد، غذا خوردن، خرید سوغات و غیره به پویایی اقتصاد شهر کمک می­‌کنند. به همین دلیل مدیران و برنامه­‌ ریزان شهری با در نظر گرفتن برند خاص برای شهرها می­کوشند تا با انواع تبلیغات و برگزاری رویدادهای متنوع، گردشگران را به شهر خود جذب کنند. به علاوه با انتخاب شدن شهری به عنوان لوکیشن فیلم یا سریالی با مخاطبان جهانی عملاً شهرها برند ویژه­ای برای خود تعریف می­‌کنند که به صورت غیر مستقیم ذهن مخاطب را درگیر فضاهای شهر کرده و از این اتفاق برای جذب گردشگر و بیشتر دیده شدن بهره می‌­برند.

 

3. تبادل فرهنگی میان ملل

از تأثیرات گردشگری بر روابط بین­‌ المللی کشورها نباید غفلت کرد. هر گردشگر خارجی با حضور در محیط شهری و دیدن و آشنایی با مردم محلی به درک بی­ واسطه­‌ای از فرهنگ و جامعه مقصد می­‌رسد که می­تواند پیش‌ ­زمینه­‌ها و پیش­ داوری­‌های برآمده از تبلیغات و القائات سیاسی را خنثی کند و چهره واقعی مردم شهر و کشور مقصد را برای سایر ملل عیان سازد. این شناخت عمیق‌­تر مردم کشورها از یکدیگر به تبادل فرهنگی بین ملت­‌ها و کاهش تنش­‌های سیاسی کمک خواهد کرد. در واقع این موضوع اهمیت دو چندانی برای کشور ما دارد از آنجایی که بسیاری از گردشگران خارجی آنچه از سفرشان به ایران تجربه می‌­کنند، عموماً بسیار جذاب­تر و صمیمانه­‌تر از آن چیزی است که قبل از سفر تصور می­‌کردند. به بیان دیگر می‌­توان گفت گردشگری وسیله‌ای است برای شناساندن فرهنگ اصیل یک ملت به سایر ملل و تقویت ارتباطات فرهنگی کشورها به دور از کشمکش­‌ها و مسایل سیاسی.

 

 

4. حفاظت از بناها و محلات کهن شهر

حفظ و مرمت ابنیه و بافت تاریخی شهرها از دیگر آثار ارتقای گردشگری است. به عبارتی می‌توان اذعان کرد، حفاظت و مرمت بافت­‌های کهن و صنعت گردشگری لازم و ملزوم یکدیگر بوده و تقویت هر یک از این دو جنبه به بهبود دیگری می­‌انجامد. اگرچه برای جذب گردشگران به شهرها می­‌باید از آثار فرهنگی شهرها حفاظت کرد، اما حضور گردشگران در محدوده‌های تاریخی نیز در حفاظت مداوم این آثار مؤثر است. به این دلیل که بازدید گردشگران از بافت‌­های کهن شهری، ارزش میراثی ابنیه و محلات قدیمی را برای ساکنان آشکار می‌سازد و آگاهی عمومی ساکنان از داشته‌­هایشان در ارتباط با شهر افزایش می‌­یابد. بدین ترتیب مردم نسبت به بناها و فضاهای ارزشمند در شهر حساسیت بیشتری خواهند داشت و اگر این آگاهی عمومی به اندازه کافی رشد و گسترش یابد، یکی از عوامل قوی بازدارنده در برابر سوداگری­‌های صاحبان سرمایه و تخریب بافت تاریخی می­‌گردد. به علاوه مدیریت شهری نیز برای تضمین جذب پیوسته گردشگر به شهر می‌باید از آثار فرهنگی و طبیعی شهر حفاظت کند تا جذابیت شهر را برای بازدیدکنندگان حفظ نماید. ثبت میراث فرهنگی شهرها در فهرست آثار ملی و حتی ثبت در فهرست آثار جهانی یونسکو، باعث تقویت بنیه گردشگرپذیری شهر، اتخاذ سازوکارهای لازم برای حفاظت بیشتر از آثار، حفظ حریم آثار و ارتقای منظر شهری و در نهایت جذب گردشگر بیشتر می‌شود.

 

5. بهبود محیط زندگی ساکنان

گردشگری شهری در ارتقای کیفیت زندگی ساکنان شهر نیز مؤثر خواهد بود. با اجرای برنامه­‌های گردشگری زیرساخت­ های شهر ارتقا می یابد و توجه بیشتری از سوی مدیریت شهری به مراکز تاریخی شهرها معطوف می‌شود. همچنین بازدید گردشگران از بافت کهن شهر و اقامت در آن، برای این بخش شهر پویایی به همراه خواهد داشت و زندگی شبانه آن نیز تقویت می ­شود. بدین ترتیب بخش­های مرکزی که به دلیل گسترش شهر به پیرامون، خالی از جمعیت و کیفیت فضایی آن­ها کاهش یافته است، دوباره رونق می­ گیرند و حیات شهری را تجربه می کنند. همچنین با بهبود وضعیت محلات تاریخی می‌­توان امید داشت، بخشی از ساکنان اصیل و قدیمی محلات که در طول سالیان به دلیل افت کیفیت بافت و نبود امکانات کافی به بخش­های دیگر شهر مهاجرت کرده‌­اند، به محله قدیم خود بازگردند و در تداوم زندگی بافت نقش و سهم خود را ایفا کنند. گردشگری شهری اگر به صورت دقیق و صحیح برنامه‌­ریزی و اجرا شود، آثار مثبتی در ابعاد مختلف بر جای خواهد گذاشت. از جمله مهم­ترین اثرات گردشگری شهری می­توان به جذب اعتبارات مالی برای مدیریت شهر، کمک به تبادل فرهنگی میان ملل، حفظ ابنیه و محلات کهن شهر، تقویت فعالیت مراکز تاریخی شهرها و ارتقای زیرساخت‌­های محیط زندگی ساکنان شهر اشاره کرد. بنابراین با ارتقای صنعت گردشگری در شهر­ها می­توان سازوکاری مطلوب برای شهر تعریف کرد که هم گروه­‌های ذی­نفع و هم گروه­‌های ذی­نفوذ از آن بهره‌مند گردند. ناگفته نماند هر شهری برای وارد شدن به عرصه گردشگری می‌­باید ظرفیت بُرد خود را سنجیده و در نظر بگیرد. به این معنا که گردشگری شهری امری مطلقاً مطلوب نیست بلکه همچون تیغ دولبه­‌ای است که اگر از ظرفیتی که شهر برای حضور گردشگران دارد فراتر رود، دارای نتایج مخربی می‌­شود که با نارضایتی ساکنان همراه خواهد شد. به علاوه، اگر جذب گردشگر بیشتر از ظرفیت محیط باشد، می‌­تواند بر روی تجربه گردشگران از شهر نیز اثرات مخرّب داشته و حتی موجب آسیب به منابع فرهنگی و طبیعی شهر شود. بنابراین انجام مطالعات دقیق و گسترده قبل از اجرای برنامه‌های گردشگری در راستای تحقق گردشگری پایدار، امری الزامی و ضروری به شمار می‌رود.

local_offer
اشتراک گذاری
chat نظرات

پر بازدید ترین ها

خیابان امین السلطانی که قوام یافت

خیابان امین السلطانی که قوام یافت

نویسنده : مریم میرزایی
از تهران به طهران مرا راهی نشان ده!

از تهران به طهران مرا راهی نشان ده!

نویسنده : مجید منصور رضایی
طلوعِ پایتختیِ تهران

طلوعِ پایتختیِ تهران

نویسنده : مجید منصور رضایی
طلوعِ پایتختیِ تهران  (بخش دوم)

طلوعِ پایتختیِ تهران (بخش دوم)

نویسنده : مجید منصور رضایی
حافظه می سوزانی، چند؟

حافظه می سوزانی، چند؟

نویسنده : مجید منصور رضایی
فضا، زن و تجربه‌ی تهران

فضا، زن و تجربه‌ی تهران

نویسنده : مریم کریمی
مالوپاساژ؛ به مثابه زمین بازی

مالوپاساژ؛ به مثابه زمین بازی

نویسنده : مجید منصور رضایی
نسبت تهران با فضاهای عمومی‌اش

نسبت تهران با فضاهای عمومی‌اش

نویسنده : مجید منصور رضایی
زنان در دارالخلافه‌ی ناصری

زنان در دارالخلافه‌ی ناصری

نویسنده : صحرا زاهد
کسوف؛ نگاهی به نسبت سینما رادیوسیتی و حافظه‌ی شهری

کسوف؛ نگاهی به نسبت سینما رادیوسیتی...

نویسنده : سعید احمدیان
میدان توپخانه، جلوه‌گاه زندگی شهر

میدان توپخانه، جلوه‌گاه زندگی شهر

نویسنده : مهنام نجفی
آزادی بند ناف مرا بُرید

آزادی بند ناف مرا بُرید

نویسنده : حسین ذبیح
نسبت توسعه تهران با مردم، سرزمین و جغرافیایش (بخش دوم)

نسبت توسعه تهران با مردم، سرزمین و ...

نویسنده : مجید منصور رضایی
نسبت توسعه تهران با مردم، سرزمین و جغرافیایش (بخش اول)

نسبت توسعه تهران با مردم، سرزمین و ...

نویسنده : مجید منصور رضایی
تهران، طبقه‌یِ متوسطِ تهران و سالمندِ طبقه‌یِ متوسطِ‌ تهران

تهران، طبقه‌یِ متوسطِ تهران و سالمن...

نویسنده : مجید منصور رضایی
link مطالب مرتبط
radio